Yul Brynner: Ikona kina i teatrów, niezapomniany Brynner

3

Yul Brynner, urodzony 11 lipca 1920 roku we Władywostoku, był wszechstronnym aktorem, którego kariera obejmowała teatr, kino i telewizję. Znany przede wszystkim z ikonicznej roli króla Mongkuta w „Królu i ja”, którą odegrał blisko 4625 razy na scenie, zdobył Oscara dla najlepszego aktora za ekranową kreację tej postaci. Aktor, który posiadał rosyjskie, szwajcarsko-niemieckie i buriackie korzenie, w ciągu swojego życia był obywatelem trzech państw, a jego życie prywatne obfitowało w barwne relacje i liczne potomstwo.

Yul Brynner, właściwie Julij Borisowicz Briner, urodzony we Władywostoku 11 lipca 1920 roku, zapisał się w historii kina jako jeden z najbardziej rozpoznawalnych aktorów swojego pokolenia. Jego niezwykła kariera, obejmująca setki ról teatralnych i filmowych, przyniosła mu uznanie krytyków i sympatię widzów na całym świecie. Złożona tożsamość etniczna, łącząca korzenie szwajcarsko-niemieckie, rosyjskie i buriackie, w połączeniu z bogatym życiem osobistym i zaangażowaniem społecznym, czyni jego biografię fascynującym studium postaci artysty o globalnym zasięgu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na lipiec 2024 roku Yul Brynner miałby 104 lata.
• Żona/Mąż: Yul Brynner był dwukrotnie żonaty.
• Dzieci: Miał czworo dzieci: Victorię, Lark, Rocka i Alexandra.
• Zawód: Aktor, reżyser, filantrop.
• Główne osiągnięcie: Ikoniczna rola króla Mongkuta w musicalu „Król i ja”, nagrodzona Oscarem i nagrodą Tony.

Podstawowe informacje biograficzne

Dane osobowe i pochodzenie

Yul Brynner, a właściwie Julij Borisowicz Briner, przyszedł na świat 11 lipca 1920 roku we Władywostoku, w czasach istnienia Republiki Dalekiego Wschodu. Pochodził z zamożnej rodziny, która posiadała znaczące dobra ziemskie oraz kopalnie srebra na Syberii. Ta sytuacja materialna rodziny z pewnością wpłynęła na jego wczesne lata życia, choć przyszłość miała przynieść mu również trudne doświadczenia.

Tożsamość etniczna

Tożsamość etniczna Yula Brynnera była złożona i fascynująca. Posiadał korzenie szwajcarsko-niemieckie, rosyjskie oraz buriackie (mongolskie). Choć przez lata sam twierdził, że ma pochodzenie romskie, co dodawało mu aury tajemniczości, współczesne badania historyczne nie potwierdzają tych deklaracji. Ta wielowymiarowość kulturowa z pewnością kształtowała jego unikalną osobowość i sposób postrzegania świata.

Zmiany obywatelstwa

Życie Yula Brynnera naznaczone było również zmiennością obywatelstwa. W ciągu swojej kariery posiadał trzy różne paszporty. Początkowo był obywatelem Związku Radzieckiego w latach 1922–1943. Następnie, po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych, uzyskał obywatelstwo amerykańskie, które otrzymał w 1943 roku. Kulminacją tych zmian było zrzeczenie się amerykańskiego paszportu na rzecz obywatelstwa Szwajcarii w 1965 roku, co podkreśla jego międzynarodowy charakter i poszukiwanie przynależności.

Rodzina i życie prywatne

Relacje z rodzicami

Relacja Yula Brynnera z ojcem, Borisem Julijewiczem Brinerem, była skomplikowana i naznaczona traumą. Boris Julijewicz, z zawodu inżynier górnictwa i wynalazca, porzucił rodzinę w 1924 roku dla aktorki Kateriny Kornakowej. Pomimo tego bolesnego doświadczenia, to właśnie ojciec, wraz z macochą, odegrał kluczową rolę w dalszym rozwoju Yula, finansując jego edukację aktorską u znanego reżysera i pedagoga, Michaela Czechowa.

Związki małżeńskie i partnerki

Yul Brynner był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była aktorka Virginia Gilmore, z którą rozwiódł się w 1960 roku. Jego drugą żoną, w latach 1960–1967, była chilijska modelka Doris Kleiner. Ich ślub odbył się na planie filmu „Siedmiu wspaniałych”, co dodaje tej relacji kinowego romantyzmu. Z Doris Kleiner miał córkę Victorię, urodzoną w 1962 roku. Matką chrzestną Victorii została legendarna aktorka Audrey Hepburn, co świadczy o wysokiej pozycji Brynnera w towarzystwie.

Warto również wspomnieć o długoletnim romansie aktora z Marleną Dietrich, która była od niego starsza o 19 lat. Ta burzliwa relacja stanowiła ważny rozdział w jego życiu osobistym.

Dzieci i związki pozamałżeńskie

Oprócz córki Victorii, Yul Brynner miał również córkę Lark, urodzoną w latach 1958/59, ze związku z Frankie Tilden. Aktor aktywnie wspierał Lark finansowo i ostatecznie ją adoptował, co świadczy o jego zaangażowaniu w życie swoich dzieci, nawet tych spoza małżeństwa. Informacje o jego życiu prywatnym często podkreślają jego złożoną naturę, łączącą życie rodzinne z burzliwymi romansami. Brynner adoptował również Rocka i Alexandra.

Warto wiedzieć: Brynner miał czworo dzieci: Victorię, Lark, Rocka i Alexandra. Victoria urodziła się w 1962 roku, a Lark w latach 1958/59.

Kariera aktorska i zawodowa

Początki kariery i edukacja

Droga Yula Brynnera do sławy nie była prosta. Po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych w 1940 roku, mimo początkowych trudności z językiem angielskim, aktywnie szukał swojej drogi w świecie sztuki. Pracował jako kierowca ciężarówki i pomocnik sceniczny w trupie Michaela Czechowa, jednocześnie intensywnie ucząc się aktorstwa. Ten okres był kluczowy dla ukształtowania jego talentu i przygotowania go do przyszłych sukcesów.

Zanim stał się wielką gwiazdą kina, Yul Brynner zdobywał doświadczenie również w rozwijającej się wówczas telewizji. W latach 1948–1949 pełnił funkcję reżysera w nowo powstałych studiach telewizyjnych CBS. Ta praca pozwoliła mu poznać specyfikę medium telewizyjnego i rozwijać umiejętności reżyserskie, co z pewnością przydało mu się w późniejszej karierze filmowej.

Przełomowe role i sukcesy

Rola życia w „Królu i ja”

Największym sukcesem w karierze Yula Brynnera była bez wątpienia rola króla Mongkuta w musicalu „Król i ja” (The King and I). Wcielił się w tę postać aż 4625 razy na scenie teatralnej, co jest absolutnym rekordem i świadczy o jego niezwykłym zaangażowaniu i talencie. Sukces ten został zwieńczony nagrodą Tony, a następnie Oscara dla najlepszego aktora za adaptację filmową tej roli z 1956 roku. Ta kreacja na stałe wpisała go do historii musicalu i kina.

Przełomowy rok 1956

Rok 1956 okazał się dla Yula Brynnera absolutnym apogeum sukcesów filmowych. Oprócz wspomnianego wcześniej zwycięstwa z „Królem i ja”, zagrał dwie inne, monumentalne role. Wcielił się w postać Ramzesa II w epickim dziele Cecila B. DeMille’a „Dziesięcioro przykazań” (The Ten Commandments), a także zagrał generała Bounine’a w filmie „Anastazja” u boku legendarnej Ingrid Bergman. Te trzy wybitne kreacje umocniły jego pozycję jako jednego z najważniejszych aktorów Hollywood.

Ikona gatunków filmowych

Western i science-fiction

Yul Brynner pozostawił trwały ślad w historii kina również jako ikona westernu i science-fiction. Zapisał się w pamięci widzów jako charyzmatyczny Chris Adams w kultowym filmie „Siedmiu wspaniałych” (The Magnificent Seven) z 1960 roku. Kilka lat później, w 1973 roku, wcielił się w postać bezwzględnego rewolwerowca-androida w przełomowym filmie science-fiction „Świat Dzikiego Zachodu” (Westworld), udowadniając swoją wszechstronność i zdolność do adaptacji do różnych konwencji filmowych.

Praca w telewizji

Zanim Yul Brynner zdobył międzynarodową sławę jako gwiazda kina, zdobywał doświadczenie w raczkującej wówczas telewizji. W latach 1948–1949 pełnił funkcję reżysera w nowo powstałych studiach telewizyjnych CBS. Ta praca pozwoliła mu poznać specyfikę medium telewizyjnego i rozwijać umiejętności reżyserskie, co z pewnością przydało mu się w późniejszej karierze filmowej.

Kariera Yula Brynnera – Kluczowe etapy

Wczesne lata i edukacja (do 1940)

• Praca jako kierowca ciężarówki i pomocnik sceniczny w trupie Michaela Czechowa w USA.
• Nauka aktorstwa w trupie Michaela Czechowa.

Początki w telewizji (1948–1949)

• Praca jako reżyser w studiach telewizyjnych CBS.

Kariera filmowa i teatralna (od 1950)

• Przełomowa rola króla Mongkuta w musicalu „Król i ja” (The King and I) – ponad 4625 razy na scenie.
• Oscar dla najlepszego aktora za adaptację filmową „Króla i ja” (1956).
• Role w filmach: „Dziesięcioro przykazań” (jako Ramzes II, 1956), „Anastazja” (jako generał Bounine, 1956).
• Ikoniczna rola Chrisa Adamsa w westernie „Siedmiu wspaniałych” (The Magnificent Seven, 1960).
• Rola androida w filmie science-fiction „Świat Dzikiego Zachodu” (Westworld, 1973).

Nagrody i osiągnięcia

Uznanie w Hollywood

Hollywood doceniło wkład Yula Brynnera w sztukę filmową na wiele sposobów. W 1956 roku, w szczycie swojej kariery, został uhonorowany ceremonią odciśnięcia dłoni przed słynnym Grauman’s Chinese Theatre, co było symbolicznym przypieczętowaniem jego statusu jako gwiazdy. W 1960 roku otrzymał własną gwiazdę na Hollywood Walk of Fame, co stanowi trwały pomnik jego dorobku artystycznego i potwierdza jego nieśmiertelną obecność w historii kina.

Najważniejsze nagrody

Filantropia i działalność społeczna

Wsparcie dla uchodźców

Poza karierą aktorską, Yul Brynner był głęboko zaangażowany w działalność filantropijną. Pełnił funkcję specjalnego konsultanta ONZ ds. uchodźców, wykorzystując swój autorytet i rozpoznawalność do nagłaśniania trudnej sytuacji ludzi pozbawionych domu. Swoje zaangażowanie dokumentował również jako utalentowany fotograf, starając się zwrócić uwagę świata na problemy osób żyjących w obozach uchodźców.

Działalność na rzecz Romów

Ze względu na silne poczucie więzi z kulturą romską, które pielęgnował przez całe życie, w 1977 roku Yul Brynner został mianowany honorowym przewodniczącym Międzynarodowej Unii Romów. Piastował ten prestiżowy tytuł aż do śmierci, co świadczy o jego głębokim zaangażowaniu w sprawy tej społeczności i uznaniu, jakim się cieszył wśród jej przedstawicieli.

Edukacja antynikotynowa

W obliczu własnej choroby, Yul Brynner stał się gorącym orędownikiem walki z paleniem tytoniu. Wiedząc, że umiera na raka płuc, udzielił poruszającego wywiadu w programie „Good Morning America”, w którym wyraził pragnienie stworzenia publicznej reklamy ostrzegającej przed zgubnymi skutkami palenia. Po jego śmierci, nagranie z tego wywiadu zostało przekształcone w potężny spot społeczny, który do dziś przypomina o zagrożeniach związanych z nałogiem.

Inne aktywności i zainteresowania

Muzyka i występy sceniczne

Talent Yula Brynnera nie ograniczał się jedynie do aktorstwa. Już w wieku 14 lat, w 1935 roku, zadebiutował w paryskim kabarecie „Hermitage”. Tam prezentował swój talent wokalny, śpiewając rosyjskie i romskie pieśni, akompaniując sobie na gitarze. Jego zamiłowanie do muzyki znalazło odzwierciedlenie również w jego dyskografii. W 1967 roku wydał album „The Gypsy and I: Yul Brynner Sings Gypsy Songs”, nagrany wspólnie z Alioszą Dimitrievitchem, prezentujący tradycyjny repertuar cygański.

Fotografia

Yul Brynner był również utalentowanym fotografem. Jego prace, obejmujące portrety rodziny oraz znanych osobistości ze świata filmu, zostały pośmiertnie zebrane przez jego córkę Victorię w albumie „Yul Brynner: Photographer”. Ten projekt ukazuje go jako artystę o wszechstronnych zainteresowaniach, który potrafił uchwycić piękno i emocje zarówno na scenie, jak i za obiektywem aparatu.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Znaki rozpoznawcze i wygląd

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wizerunku Yula Brynnera było jego ogolone na łyso głowa. Decyzję o takiej fryzurze podjął w 1951 roku specjalnie do roli w „Królu i ja”. Ten unikalny wygląd szybko stał się jego znakiem towarowym, zwanym „Yul Brynner look”, który utrzymywał do końca życia, czyniąc go natychmiast rozpoznawalnym na całym świecie.

Wielojęzyczność

Yul Brynner był prawdziwym poliglotą. Władał biegle rosyjskim, francuskim, japońskim i węgierskim. Angielskiego nauczył się dopiero po trzydziestce, podczas pracy w USA, co świadczy o jego niezwykłej zdolności do przyswajania języków obcych i adaptacji do nowych środowisk.

Znajomości w kręgach artystycznych

Dzięki swojemu talentowi i charyzmie, Yul Brynner obracał się w kręgach paryskiej bohemy artystycznej. Dzięki Jeanowi Cocteau, w młodości znał osobiście takie ikony sztuki jak Pablo Picasso, Salvador Dalí czy Josephine Baker, co świadczy o jego szerokich kontaktach i pozycji w świecie kultury.

Wojenna propaganda

Podczas II wojny światowej Yul Brynner wykorzystał swoje umiejętności językowe w celach propagandowych. Pracował jako spiker radiowy dla US Office of War Information, nadając komunikaty do okupowanej Francji. Ta działalność podkreśla jego patriotyzm i zaangażowanie w walkę z nazizmem.

Zdrowie i ostatnie lata

Wypadek i walka z uzależnieniem

W młodości Yul Brynner pracował jako akrobata trapezowy w cyrku. Niestety, ciężki uraz pleców, którego doznał, doprowadził do uzależnienia od narkotyków, które brał w celu uśmierzenia bólu. Przez rok leczył się z uzależnienia od opium w klinice w Lozannie, co było trudnym, ale ważnym etapem w jego życiu.

Diagnoza i walka z rakiem

We wrześniu 1983 roku u Yula Brynnera zdiagnozowano nieoperacyjnego raka płuc. Mimo wyniszczającej radioterapii, która uszkodziła mu gardło i utrudniała mówienie, aktor wykazał niezwykłą siłę woli i determinację. Kontynuował występy w teatrze niemal do samego końca, udowadniając swoje oddanie sztuce i publiczności. Yul Brynner zmarł na raka płuc 10 października 1985 roku, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo artystyczne i liczne wspomnienia.

Warto wiedzieć: Wiedząc, że jego czas dobiega końca, Yul Brynner stał się gorącym zwolennikiem kampanii antynikotynowych, nagrywając poruszający wywiad, który po jego śmierci stał się potężnym spotem społecznym.

Yul Brynner, poprzez swoją niezwykłą karierę i osobiste doświadczenia, przypomina o sile determinacji w obliczu wyzwań, zachęcając do pielęgnowania pasji i zaangażowania społecznego. Jego wszechstronny talent, międzynarodowa kariera oraz głębokie zaangażowanie w sprawy społeczne czynią go postacią godną upamiętnienia i inspiracją dla przyszłych pokoleń.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Yul_Brynner