Ludwig Mies van der Rohe, urodzony 27 marca 1886 roku, był jednym z najwybitniejszych architektów XX wieku, powszechnie uznawanym za pioniera modernizmu. Na czerwiec 2024 roku ma 138 lat. W jego życiu osobistym kluczową rolę odegrała pierwsza żona, Adele Auguste Bruhn, z którą miał trzy córki, a w późniejszych latach jego główną towarzyszką była artystka Lora Marx. Mies van der Rohe jest zapamiętany nie tylko jako twórca ikonicznych budowli, ale także jako ostatni dyrektor Bauhausu i wpływowy pedagog akademicki w Stanach Zjednoczonych. Jego filozofia projektowania, zdefiniowana przez aforyzmy „mniej znaczy więcej” i „Bóg tkwi w szczegółach”, odzwierciedlała dążenie do minimalizmu i perfekcji wykonania.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 138 lat (na czerwiec 2024)
- Żona/Mąż: Adele Auguste Bruhn (pierwsza żona)
- Dzieci: Trzy córki (Dorothea, Marianne, Waltraut)
- Zawód: Architekt, projektant
- Główne osiągnięcie: Pionier modernizmu, twórca ikonicznych budowli, ostatni dyrektor Bauhausu
Podstawowe informacje o Ludwigu Miesie van der Rohe
Architekt, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Maria Ludwig Michael Mies, przyszedł na świat 27 marca 1886 roku w Akwizgranie, wówczas części Królestwa Prus w granicach Cesarstwa Niemieckiego. Swoje życie zakończył 17 sierpnia 1969 roku w Chicago, w wieku 83 lat. Zmiana tożsamości i nazwiska była świadomym krokiem w jego transformacji z syna rzemieślnika w architekta o międzynarodowej renomie, współpracującego z berlińską elitą kulturalną. Dodał do swojego nazwiska panieńskie nazwisko matki „Rohe” oraz niderlandzki łącznik „van der”, świadomie unikając niemieckiego „von”, zarezerwowanego dla osób o szlacheckim pochodzeniu.
Przez większość swojego życia, od urodzenia aż do 1944 roku, Mies van der Rohe posiadał obywatelstwo niemieckie. Jednak po kilku latach spędzonych w Stanach Zjednoczonych, przyjął obywatelstwo amerykańskie, co symbolicznym gestem przypieczętowało jego zerwanie z ojczyzną. Jego filozofia projektowania, która zdefiniowała jego styl, jest powszechnie kojarzona z dwoma słynnymi aforyzmami: „mniej znaczy więcej” (less is more) oraz „Bóg tkwi w szczegółach” (God is in the details). Te zasady odzwierciedlały jego głębokie dążenie do osiągnięcia maksymalnego minimalizmu i absolutnej perfekcji wykonania w każdym detalu architektonicznym.
Rodzina i życie prywatne Ludwiga Miesa van der Rohe
W 1913 roku Ludwig Mies van der Rohe poślubił Adele Auguste (Adę) Bruhn, córkę zamożnego przemysłowca. Ada Bruhn żyła w latach 1885–1951. Niestety, ich małżeństwo nie przetrwało próby czasu; para zdecydowała się na separację już w 1918 roku, po zaledwie pięciu latach wspólnego życia. Z tego związku narodziły się trzy córki:
- Dorothea (1914–2008), znana pod pseudonimem Georgia, była tancerką i aktorką.
- Marianne (1915–2003)
- Waltraut (1917–1959)
Okres pełnienia służby wojskowej w 1917 roku okazał się dla Miesa van der Rohe czasem, w którym został ojcem syna pochodzącego ze związku pozamałżeńskiego. Wydarzenie to zbiegło się w czasie z rozpadem jego małżeństwa z Adą Bruhn. W 1925 roku nawiązał bliską relację zawodową i osobistą z projektantką Lilly Reich. Ich związek zakończył się wraz z jego decyzją o emigracji do Stanów Zjednoczonych pod koniec lat 30. XX wieku. Od 1940 roku aż do śmierci jego główną towarzyszką była artystka Lora Marx (1900–1989). W międzyczasie utrzymywał również romantyczne relacje z rzeźbiarką Mary Callery oraz krótki romans z Nelly van Doesburg.
Kariera zawodowa i edukacja Ludwiga Miesa van der Rohe
Pierwsze kroki w zawodzie Ludwig Mies van der Rohe stawiał w warsztacie kamieniarskim swojego ojca, zdobywając tam podstawowe umiejętności rzemieślnicze. Następnie pracował w lokalnych firmach projektowych, by w końcu przenieść się do Berlina. Tam kontynuował naukę, pracując u znanego projektanta wnętrz Bruno Paula. Kluczowym etapem jego edukacji była współpraca w studio Petera Behrensa w latach 1908–1912. W tym prestiżowym miejscu pracował ramię w ramię z przyszłymi ikonami architektury, takimi jak Le Corbusier i Walter Gropius, co niewątpliwie ukształtowało jego wizję.
W latach 30. XX wieku Mies van der Rohe objął funkcję ostatniego dyrektora Bauhausu, przełomowej szkoły modernistycznej. Po zmuszeniu szkoły przez nazistowskie władze do opuszczenia Dessau w 1932 roku, przeniósł ją do opuszczonej fabryki telefonów w Berlinie. Ostatecznie, pod naciskiem Gestapo, w lipcu 1933 roku wraz z kadrą podjął decyzję o zamknięciu placówki. Po emigracji do Stanów Zjednoczonych w 1944 roku, przyjął propozycję kierowania szkołą architektury w Armour Institute of Technology, które później przekształciło się w Illinois Institute of Technology (IIT). Tam zaprojektował cały kampus akademicki, w tym swoje arcydzieło – S.R. Crown Hall, który stał się siedzibą wydziału architektury.
Już w 1919 roku Mies van der Rohe tworzył wizjonerskie plany szklanych wieżowców, jak projekt przy Friedrichstraße, ale to właśnie w Stanach Zjednoczonych zrealizował swoje najważniejsze projekty wysokościowe. Ukończony w 1958 roku w Nowym Jorku Seagram Building stał się wzorcem dla nowoczesnych biurowców na całym świecie. Kolejnym przełomowym projektem był kompleks apartamentowców 860–880 Lake Shore Drive w Chicago, który zrewolucjonizował budownictwo mieszkaniowe dzięki zastosowaniu stalowej konstrukcji i szklanych elewacji.
Najważniejsze osiągnięcia i nagrody Ludwiga Miesa van der Rohe
Za swój wkład w architekturę i design Ludwig Mies van der Rohe został uhonorowany wieloma prestiżowymi nagrodami. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze z nich:
| Nagroda | Rok |
|---|---|
| Order Pour le Mérite | 1959 |
| Królewski Złoty Medal (RIBA) | 1959 |
| Złoty Medal AIA | 1960 |
| Prezydencki Medal Wolności | 1963 |
Ikoniczne budowle Ludwiga Miesa van der Rohe
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł Miesa van der Rohe jest Pawilon Barceloński, zaprojektowany jako tymczasowy pawilon Niemiec na wystawę światową w Barcelonie w 1929 roku. Choć budowla została rozebrana w 1930 roku, jej znaczenie dla modernizmu było tak ogromne, że w 1986 roku dokonano jej pełnej rekonstrukcji na oryginalnym miejscu. Kolejnym europejskim arcydziełem jest Villa Tugendhat w Brnie, ukończona w 1930 roku w ówczesnej Czechosłowacji. W tej rezydencji architekt połączył nowoczesną formę z niezwykle kosztownymi materiałami, takimi jak onyks i egzotyczne drewno mahoniowe, tworząc przestrzeń o wyjątkowym charakterze.
W Stanach Zjednoczonych Mies van der Rohe stworzył Edith Farnsworth House, zbudowany w latach 1946–1951 szklany pawilon nad rzeką Fox River, zaprojektowany jako weekendowy dom dla dr Edith Farnsworth. Ten budynek, unoszący się 6 stóp nad ziemią, jest często opisywany jako „świątynia zawieszona między niebem a ziemią”. Budowa domu wiązała się jednak z licznymi sporami prawnymi i publicznym konfliktem między architektem a klientką. W latach 1964–1974 powstał Chicago Federal Complex, kompleks trzech budynków zjednoczonych wspólnym placem i rygorystyczną siatką modułową. Ostatnim wielkim dziełem Miesa w Berlinie, ukończonym w 1968 roku, była Neue Nationalgalerie, budowla będąca kwintesencją jego koncepcji „przestrzeni uniwersalnej”.
Warto wiedzieć: Mimo że Pawilon Barceloński został rozebrany w 1930 roku, jego znaczenie dla modernizmu było tak wielkie, że w 1986 roku dokonano jego pełnej rekonstrukcji na oryginalnym miejscu.
Kontrowersje i relacje z nazistami
Pomimo że ruch modernistyczny był zwalczany przez nazistów, Ludwig Mies van der Rohe początkowo próbował odnaleźć się w nowej politycznej rzeczywistości Niemiec. Aby móc kontynuować pracę zawodową, dołączył do Izby Kultury Rzeszy. Wziął udział w konkursie na Bank Rzeszy, gdzie jego projekt otrzymał nagrodę, lecz ostatecznie został odrzucony przez Adolfa Hitlera. Co więcej, Mies podpisał manifest popierający sukcesję Hitlera po śmierci prezydenta Hindenburga. Dopiero gdy jego projekty ze stali i szkła zaczęto uznawać za sprzeczne z ideologią narodowosocjalistyczną, architekt podjął decyzję o emigracji.
Ciekawostki z życia i twórczości Ludwiga Miesa van der Rohe
Na początku swojej kariery, pracując jeszcze u Petera Behrensa, Mies van der Rohe pełnił ważną funkcję kierownika budowy Ambasady Cesarstwa Niemieckiego w Sankt Petersburgu, co stanowiło jego pierwsze doświadczenie w kontekście projektów o znaczeniu dyplomatycznym. Poza architekturą, Ludwig Mies van der Rohe zasłynął również jako projektant ikonicznych mebli, często tworzonych we współpracy z Lilly Reich. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują Krzesło Barcelona, zaprojektowane na wystawę w 1929 roku, które stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych mebli XX wieku, oraz Krzesło Brno, stworzone na potrzeby sypialni w Villi Tugendhat. W swoich meblach wykorzystywał innowacyjne jak na tamte czasy materiały, takie jak chromowana stal.
Mies przyznał, że ogromny wpływ na jego sposób myślenia i projektowania miała wystawa prac Franka Lloyda Wrighta (Wasmuth Portfolio), którą obejrzał w Berlinie w 1910 roku. Swoją architekturę, opartą na stalowym szkielecie wypełnionym szkłem, określał koncepcją „skóry i kości”. Warto zaznaczyć, że Mies van der Rohe nigdy nie ukończył studiów architektonicznych, będąc w dużej mierze samoukiem, który czerpał wiedzę przede wszystkim z praktyki. Jego zainteresowanie filozofią było głębokie; był zapalonym czytelnikiem dzieł filozoficznych, co znacząco wpływało na jego teoretyczne podejście do architektury. Większość jego projektów opierała się na matematycznie wyliczonej siatce, która porządkowała całą przestrzeń, a jego dążenie do perfekcji w detalu było tak silne, że potrafił poświęcić miesiące na dopracowanie sposobu łączenia dwóch stalowych belek. Jego działalność w IIT i liczne realizacje sprawiły, że Chicago stało się światową stolicą architektury modernistycznej. Do dziś jest uważany za jednego z „wielkiej czwórki” pionierów modernizmu, obok Le Corbusiera, Gropiusa i Wrighta. Jego projekty mebli są do dziś produkowane przez firmę Knoll i uznawane za symbol luksusu i dobrego smaku.
Kierując się jego filozofią „mniej znaczy więcej”, możemy odkryć piękno w prostocie i doskonałości detalu, co stanowi trwałą lekcję dla każdego twórcy i miłośnika architektury.
Podsumowując, Ludwig Mies van der Rohe pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii architektury. Jego dziedzictwo, charakteryzujące się nieustannym dążeniem do czystości formy, funkcjonalności i doskonałości wykonania, nadal inspiruje architektów i projektantów na całym świecie. Jego kluczowe dzieła, od Pawilonu Barcelońskiego po Seagram Building, stanowią kamienie milowe w rozwoju modernizmu i są dowodem jego geniuszu, który wywarł trwały wpływ na kształt współczesnej przestrzeni miejskiej.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Ludwig_Mies_van_der_Rohe
