Mata Hari: kobieta szpieg i pluton egzekucyjny.

2

Mata Hari, której prawdziwe nazwisko brzmiało Margaretha Geertruida Zelle, była postacią, która w historii zapisała się jako holenderska tancerka egzotyczna i międzynarodowa skandalistka. Urodzona 7 sierpnia 1876 roku, zmarła w wieku 41 lat, rozstrzelana 15 października 1917 roku pod zarzutem szpiegostwa. Jej życie, od luksusowego dzieciństwa po tragiczny koniec, stanowi fascynujący obraz epoki i złożonej osobowości, która do dziś budzi zainteresowanie i kontrowersje. Wizerunek Mata Hari stał się synonimem kobiety fatalnej, która potrafiła wykorzystać swój urok i wpływy do osiągania celów, często tych związanych z wywiadem i intrygami politycznymi.

Jej historia to nie tylko opowieść o karierze artystycznej, ale przede wszystkim o skomplikowanym życiu prywatnym, naznaczonym trudnym małżeństwem i tragicznymi losami dzieci. Kreowany przez nią tajemniczy wizerunek, połączony z autentycznymi wydarzeniami z jej życia, ugruntował jej legendę, która przetrwała próbę czasu, czyniąc ją jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci XX wieku. Choć jej kariera artystyczna opierała się na egzotycznych występach i tajemniczym wizerunku, to właśnie jej domniemana działalność szpiegowska i tragiczny proces sprawiły, że jej imię stało się symbolem intrygi i dramatu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 15 października 1917 roku miała 41 lat.
• Żona/Mąż: Była żoną Rudolfa MacLeoda.
• Dzieci: Miała dwoje dzieci: Normana-Johna i Louise Jeanne.
• Zawód: Tancerka egzotyczna, szpieg (według oskarżeń).
• Główne osiągnięcie: Międzynarodowa sława jako tancerka egzotyczna i ikona kultury masowej.

Podstawowe informacje o Mata Hari

Margaretha Geertruida Zelle, znana szerzej jako Mata Hari, przyszła na świat 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden w Holandii. Wbrew licznym mitom dotyczącym jej pochodzenia, współcześni historycy zgodnie potwierdzają, że jej rodzice byli Holendrami. Pseudonim artystyczny „Mata Hari” został zaczerpnięty z języka indonezyjskiego, gdzie oznacza dosłownie „oko dnia”, co jest poetyckim określeniem słońca. Jej życie zakończyło się tragicznie 15 października 1917 roku, kiedy to w wieku 41 lat została rozstrzelana przez francuski pluton egzekucyjny w Vincennes. Oskarżono ją o szpiegostwo na rzecz Niemiec w trakcie I wojny światowej.

Wizerunek Mata Hari jako egzotycznej tancerki i kobiety, która nawiązywała romanse w kręgach władzy, skutecznie ugruntował jej reputację „kobiety fatalnej”. Stała się ona symbolem kobiety, która potrafi wykorzystać swój urok i wpływy do osiągania złożonych celów, często związanych z wywiadem i politycznymi intrygami. Ten kreowany wizerunek, choć w dużej mierze stanowił dzieło legendy i propagandy, jest integralną częścią jej biografii i przyczynił się do jej trwałego miejsca w historii kultury XX wieku.

Warto wiedzieć: Przyjęty przez nią pseudonim artystyczny „Mata Hari” pochodzi z języka indonezyjskiego i oznacza dosłownie „oko dnia”, co jest lokalnym określeniem słońca.

Życie osobiste i rodzinne Mata Hari

Margaretha Geertruida Zelle pochodziła z zamożnej rodziny. Jej ojciec, Adam Zelle, był właścicielem fabryki kapeluszy i prowadził intratne inwestycje naftowe, co zapewniło Margarecie i jej trzem braciom beztroskie dzieciństwo w luksusowych warunkach. Niestety, sielanka nie trwała długo – w 1889 roku ojciec zbankrutował, co doprowadziło do rozwodu rodziców. Tragiczne wydarzenia rodzinne pogłębiły się po śmierci matki w 1891 roku, co spowodowało rozpad rodziny i umieszczenie Margarety pod opieką ojca chrzestnego.

W wieku 18 lat Margaretha Zelle odpowiedziała na ogłoszenie matrymonialne kapitana holenderskiej armii kolonialnej, Rudolfa MacLeoda, który poszukiwał żony. Pobrali się 11 lipca 1895 roku w Amsterdamie. Małżeństwo okazało się jednak głęboko nieszczęśliwe. Rudolf MacLeod był alkoholikiem, znęcał się nad żoną fizycznie i publicznie utrzymywał konkubinę. Para ostatecznie rozstała się w 1902 roku. Tragiczne okazały się również losy ich dzieci, które doświadczyły trudnego dzieciństwa.

Dzieci Mata Hari

• Norman-John (1897–1899) – zmarł w wieku zaledwie dwóch lat, prawdopodobnie w wyniku powikłań po leczeniu syfilisu, choroby, którą prawdopodobnie zaraził się od ojca.
• Louise Jeanne (1898–1919) – przeżyła matkę, ale jej życie również nie było długie; zmarła w 1919 roku, nie dożywszy 21 lat.

Warto wiedzieć: Małżeństwo z MacLeodem było nieszczęśliwe – mąż był alkoholikiem, znęcał się nad nią fizycznie i publicznie utrzymywał konkubinę.

Kariera artystyczna Mata Hari

Po przeprowadzce do Paryża w 1903 roku, Margaretha Zelle początkowo próbowała swoich sił jako amazonka cyrkowa, występując pod nazwiskiem Lady MacLeod. Równocześnie dorabiała jako modelka dla artystów. Przełom w jej karierze nastąpił 13 marca 1905 roku, kiedy to podczas występu w Musée Guimet, stała się prawdziwą sensacją. To właśnie wtedy wymyśliła swoją egzotyczną historię o byciu jawajską księżniczką hinduskiego pochodzenia, co dodało jej występom tajemniczego i fascynującego charakteru. Jej pseudonim artystyczny, „Mata Hari”, doskonale wpisywał się w ten kreowany wizerunek.

Styl jej występów opierał się na stopniowym zrzucaniu orientalnych szat, aż do momentu, gdy pozostawała jedynie w ozdobnej biżuterii i skromnym okryciu. Ważne jest jednak podkreślenie, że nigdy nie występowała całkowicie nago z przodu, ponieważ wstydziła się swojego małego biustu. Około 1910 roku jej popularność zaczęła stopniowo słabnąć. Pojawiło się wiele naśladowczyń, a krytycy zaczęli zarzucać jej brak głębszego talentu artystycznego, twierdząc, że jej sukces opiera się głównie na „tanim ekshibicjonizmie”. Ostatni udokumentowany występ w karierze Mata Hari miał miejsce 13 marca 1915 roku.

Chronologia kariery artystycznej

Poniższa tabela przedstawia kluczowe daty i wydarzenia związane z karierą artystyczną Mata Hari, ilustrując jej drogę od początków do schyłku popularności:

Działalność szpiegowska i proces Mata Hari

Podczas I wojny światowej Mata Hari nawiązała romans z 23-letnim rosyjskim kapitanem Wadimem Masłowie. Gdy dowiedziała się, że został on ranny, wykazała się determinacją, zgadzając się szpiegować dla Francji w zamian za możliwość odwiedzenia go w szpitalu polowym. Kapitan Georges Ladoux z francuskiego Deuxième Bureau miał jej wówczas zaoferować znaczną kwotę miliona franków za uwiedzenie następcy tronu Niemiec, księcia Wilhelma, i wydobycie od niego kluczowych tajemnic wojskowych. W 1916 roku, podczas pobytu w Madrycie, Mata Hari nawiązała kontakt z niemieckim attaché wojskowym, majorem Arnoldem Kalle. Niemcy, uznając jej informacje za mało wartościowe plotki, celowo wysłali do Berlina depeszę zapisaną łatwym do złamania kodem, identyfikując ją jako szpiega o kryptonimie H-21. Był to podstęp mający na celu sprowokowanie Francuzów do jej aresztowania.

Mata Hari została aresztowana 13 lutego 1917 roku w Paryżu. Francuski rząd, desperacko potrzebujący sukcesu propagandowego po serii klęsk na froncie i licznych buntach w armii, wykreował ją na „super-szpiega”, przypisując jej odpowiedzialność za śmierć 50 000 żołnierzy. Jednakże, podczas procesu nie przedstawiono jednoznacznych i niepodważalnych dowodów na to, że jej działania realnie wpłynęły na przebieg wojny czy spowodowały tak ogromne straty. Oskarżona o szpiegostwo na rzecz Niemiec, została skazana na karę śmierci. Proces rozpoczął się 24 lipca 1917 roku, a Mata Hari przebywała wówczas w więzieniu Saint-Lazare. Pomimo że jej działania mogły mieć charakter szpiegostwa niskiego szczebla, wiele dowodów przeciwko niej zostało później uznanych za sfabrykowane lub mocno naciągnięte przez francuskie służby wywiadowcze.

Warto wiedzieć: Francuski rząd, potrzebując sukcesu propagandowego po klęskach na froncie i buntach w armii, wykreował ją na „super-szpiega” odpowiedzialnego za śmierć 50 000 żołnierzy.

Kontrowersje i egzekucja Mata Hari

Egzekucja Mata Hari odbyła się 15 października 1917 roku. Według relacji świadka, dziennikarza Henry’ego Walesa, Mata Hari odmówiła zawiązania oczu i przywiązania do słupa. Tuż przed salwą plutonu egzekucyjnego miała posłać żołnierzom pożegnalny pocałunek. Wątpliwości co do jej winy i skali jej rzekomej działalności szpiegowskiej pozostają przedmiotem debat historycznych do dziś. W 2001 roku fundacja jej imienia, bazując na odtajnionych aktach brytyjskiego wywiadu MI5, bezskutecznie wnioskowała do rządu Francji o jej rehabilitację. Dokumenty sugerują, że choć mogła być agentką niskiego szczebla, wiele dowodów przeciwko niej zostało sfabrykowanych przez francuskie służby, aby stworzyć kozła ofiarnego.

Po egzekucji, nikt z rodziny Margarethy Geertruidy Zelle nie zgłosił się po jej ciało. Zostało ono przekazane do celów naukowych, co było wówczas powszechną praktyką. Jej głowa była przechowywana w Muzeum Anatomii w Paryżu. Jednak w 2000 roku odkryto, że zaginęła, prawdopodobnie podczas przeprowadzki muzeum w 1954 roku. Historia Mata Hari, od jej holenderskich korzeni jako Margaretha Geertruida Zelle, przez błyskotliwą, choć krótką karierę egzotycznej tancerki, po tragiczny finał jako rzekomy podwójny agent H21, pozostaje jedną z najbardziej intrygujących i mrocznych opowieści XX wieku. Jej życie jako Margaretha Geertruida MacLeod, a następnie jako Mata Hari, ukazuje złożoność epoki, w której żyła, oraz indywidualnych losów w obliczu wojennych dramatów.

Warto wiedzieć: W 2001 roku fundacja jej imienia, bazując na odtajnionych aktach MI5, bezskutecznie wnioskowała do rządu Francji o jej rehabilitację.

Ciekawostki z życia Mata Hari

W młodości Margaretha Geertruida Zelle uczęszczała do szkoły pedagogicznej w Lejdzie, przygotowując się do zawodu nauczycielki przedszkola. Jednak została z niej usunięta przez opiekuna po tym, jak dyrektor szkoły zaczął z nią jawnie flirtować, co już wtedy świadczyło o jej uroku osobistym i potencjalnych kłopotach, jakie mogły się z tym wiązać. Była długoletnią kochanką milionera Émile’a Étienne’a Guimeta, fundatora paryskiego muzeum, w którym później debiutowała jako tancerka egzotyczna, co świadczy o jej zdolności do nawiązywania kontaktów z wpływowymi i zamożnymi osobami. Jej sieć kontaktów obejmowała najwyższych rangą oficerów i polityków wielu krajów europejskich, co w późniejszym okresie miało kluczowe znaczenie w kontekście oskarżeń o szpiegostwo.

Istnieją sprzeczne relacje co do stroju Mata Hari podczas jej egzekucji. Niektóre źródła podają, że miała na sobie specjalnie uszyty garnitur amazoński i białe rękawiczki, co podkreślałoby jej artystyczny i ekstrawagancki styl nawet w obliczu śmierci. Jej prawdziwe nazwisko to Margaretha Geertruida Zelle, a przyjęcie pseudonimu Mata Hari, oznaczającego „oko dnia”, symbolizowało jej nową, egzotyczną tożsamość. Historia jej życia, od holenderskiego Leeuwarden po sale balowe i gabinety polityków, to opowieść o ambicji, miłości i oskarżeniach o szpiegostwo na rzecz Niemiec, która zakończyła się rozstrzelaniem 15 października 1917 roku.

Znajomości Mata Hari

• Émile Étienne Guimet – wpływowy milioner i mecenas sztuki, fundator muzeum, w którym Mata Hari odniosła swój pierwszy sukces artystyczny.
• Wadim Masłow – rosyjski kapitan, w którym Mata Hari zakochała się podczas I wojny światowej, a dla którego rzekomo zgodziła się szpiegować dla Francji.
• Georges Ladoux – kapitan francuskiego Deuxième Bureau, który miał zaoferować jej pieniądze za działania wywiadowcze.
• Arnold Kalle – niemiecki attaché wojskowy w Madrycie, z którym Mata Hari nawiązała kontakt, co później zostało wykorzystane przeciwko niej.

Jej szeroka sieć kontaktów obejmowała najwyższych rangą oficerów i polityków wielu krajów europejskich, co stanowiło zarówno jej atut, jak i potencjalne zagrożenie.

Historia Margarethy Geertruidy Zelle, znanej na całym świecie jako Mata Hari, to opowieść o kobiecie, która stała się symbolem femme fatale. Jej życie zakończyło się tragicznie w wyniku oskarżeń o szpiegostwo, mimo że brakowało twardych dowodów jej winy, co do dziś budzi wiele kontrowersji i pytań.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Mata_Hari