Marlena Dietrich: Aktorka, ikona i legenda. Życie Marlene Dietrich

3

Marlena Dietrich, urodzona jako Marie Magdalene Dietrich, była niemiecko-amerykańską aktorką i piosenkarką, która na stałe zapisała się w historii kina jako jedna z największych ikon XX wieku. Na grudzień 2024 roku aktorka miałaby 123 lata. Zmarła 6 maja 1992 roku w Paryżu w wieku 90 lat. Jej życie, naznaczone spektakularną karierą filmową i odważną postawą polityczną, rozpoczęło się w Berlinie, a jej przełomowy występ w filmie „Błękitny anioł” w 1930 roku ugruntował jej status międzynarodowej gwiazdy.

Kluczowe osiągnięcie Marleny Dietrich to jej niezapomniana rola Loli Loli w filmie „Błękitny anioł”, która otworzyła jej drzwi do światowej kariery. Choć urodziła się jako Marie Magdalene Dietrich 27 grudnia 1901 roku, już w wieku jedenastu lat połączyła swoje imiona, tworząc pseudonim „Marlene”. Jej życie prywatne było złożone – w 1923 roku poślubiła Rudolfa Siebera, z którym pozostawała w związku małżeńskim do jego śmierci w 1976 roku, mimo że ich relacja miała niekonwencjonalny charakter. Owocem tego związku była córka, Maria Elisabeth Sieber, znana jako Maria Riva, urodzona 13 grudnia 1924 roku.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 2024 roku miałaby 123 lata.
• Żona/Mąż: Rudolf Sieber (od 1923 do 1976).
• Dzieci: Maria Elisabeth Sieber (Maria Riva).
• Zawód: Aktorka, piosenkarka.
• Główne osiągnięcie: Rola Loli Loli w filmie „Błękitny anioł” (1930) i późniejsze kreacje filmowe oraz estradowe.

Marlena Dietrich: Od marzeń o muzyce do ikony kina

Początki kariery Marleny Dietrich naznaczone były marzeniami o karierze muzycznej. Pragnęła zostać koncertową skrzypaczką, jednak kontuzja nadgarstka pokrzyżowała te plany, kierując jej zainteresowania w stronę teatru i poezji. W burzliwych latach 20. XX wieku w Europie, Marlena Dietrich rozpoczęła swoją podróż ku sławie w kinie, stawiając pierwsze kroki w niemej kinematografii. Jej kariera nabrała tempa, a prawdziwy przełom nastąpił w 1930 roku. Wówczas wcieliła się w rolę uwodzicielskiej kabaretowej piosenkarki Loli Loli w filmie „Błękitny anioł”. Ten obraz, wyreżyserowany przez Josefa von Sternberga, nie tylko zapewnił jej międzynarodową rozpoznawalność, ale także stał się sceną dla jej kultowego wykonania piosenki „Falling in Love Again”. Film ten, nakręcony na przełomie 1929 i 1930 roku, okazał się kluczowy dla jej dalszych losów.

Współpraca z reżyserem Josefem von Sternbergiem okazała się niezwykle płodna. W latach 1930–1935 stworzyli razem sześć filmów dla wytwórni Paramount w Hollywood. Wśród nich znalazły się takie dzieła jak „Maroko”, „Szanghaj Ekspres” oraz „Diabeł jest kobietą”. Sternberg odegrał kluczową rolę w kreowaniu wizerunku Marleny Dietrich jako tajemniczej femme fatale. Dbał o każdy detal, od charakterystycznego oświetlenia, znanego jako „butterfly lighting”, po jej wygląd fizyczny, często zmuszając ją do utraty wagi, aby podkreślić jej eteryczną urodę. Ten wykreowany wizerunek, połączony z jej naturalnym talentem, uczynił z niej jedną z najbardziej pożądanych gwiazd Hollywood. Mimo rosnącej popularności i wysokich zarobków, w maju 1938 roku, podobnie jak inne ówczesne gwiazdy, została okrzyknięta przez amerykańskich kiniarzy „trucizną dla box office’u”.

Przemiany w karierze i późniejsze sukcesy

W obliczu wyzwań w karierze, Marlena Dietrich podjęła odważne decyzje, które umożliwiły jej dalszy rozwój. W 1939 roku, za namową von Sternberga, przyjęła rolę Frenchie, salonowej dziewczyny, w westernie komediowym „Destry znowu w siodle”. Ta nietypowa dla niej kreacja, u boku Jamesa Stewarta, okazała się sukcesem i skutecznie uratowała jej podupadającą wówczas karierę. Po II wojnie światowej Marlena Dietrich kontynuowała swoją pracę w kinie, występując w kilku znaczących produkcjach, które potwierdziły jej wszechstronność aktorską. Do jej ważniejszych ról z tego okresu należą kreacje w filmach takich jak „Sprawa zagraniczna” z 1948 roku w reżyserii Billy’ego Wildera, „Trema” z 1950 roku w reżyserii Alfreda Hitchcocka, a także monumentalny „Wyrok w Norymberdze” z 1961 roku.

Od lat 50. do połowy lat 70. XX wieku Marlena Dietrich niemal całkowicie skupiła się na występach na żywo, zdobywając uznanie na scenach kabaretowych i estradowych całego świata. Jej występy, często z towarzyszeniem orkiestry, stały się legendą. W 1953 roku w hotelu Sahara w Las Vegas zarabiała astronomiczne 30 000 dolarów tygodniowo za krótki show, co świadczyło o jej ogromnej popularności i renomie. Jednym z jej najbardziej rozpoznawalnych elementów scenicznego wizerunku była słynna, prześwitująca „naga sukienka” projektu Jeana Louisa, która stała się symbolem jej scenicznej odwagi i elegancji. Jej kariera muzyczna nabrała nowego wymiaru dzięki współpracy z Burtem Bacharachem, który od połowy lat 50. pełnił rolę jej aranżera muzycznego. Bacharach pomógł jej skutecznie ukryć ograniczony zasięg głosu (była kontraltem) i stworzył dla niej ambitne, jednoosobowe show, które zachwycało publiczność. Marlena była tak bardzo związana z Bacharachem emocjonalnie i zawodowo, że po jego odejściu czuła się „jak robot”. Jej repertuar obejmował utwory w kilku językach, a oprócz śpiewu potrafiła również grać na pile muzycznej, co dodawało jej występom unikalnego charakteru.

Nagrody, osiągnięcia i postawa polityczna

Marlena Dietrich, pomimo swojej wieloletniej i bogatej kariery filmowej, otrzymała tylko jedną nominację do Nagrody Akademii dla najlepszej aktorki, za rolę w filmie „Maroko” z 1930 roku. Jednak jej osiągnięcia wykraczają poza oscarowe laury. Za swoją działalność podczas II wojny światowej została uhonorowana amerykańskim Medalem Wolności w 1947 roku, który uznała za swoje największe osiągnięcie. Otrzymała również francuską Legię Honorową. W 1968 roku nagrodzono ją specjalną nagrodą Tony za jej wybitne występy na Broadwayu, co stanowiło ukoronowanie jej sukcesów na scenie teatralnej i estradowej.

Kluczowe nagrody i wyróżnienia

• Nominacja do Oscara dla najlepszej aktorki za rolę w filmie „Maroko” (1930)
• Amerykański Medal Wolności (1947)
• Francuska Legia Honorowa
• Specjalna nagroda Tony za występy na Broadwayu (1968)
• Izraelski Medal Waleczności (1965)

Jednym z najbardziej znaczących aspektów życia Marleny Dietrich była jej postawa polityczna i zaangażowanie w pomoc potrzebującym. Pod koniec lat 30. XX wieku, w obliczu narastającego nazizmu, wraz z Billym Wilderem założyła fundusz mający na celu pomoc Żydom i dysydentom w ucieczce z Niemiec. W 1937 roku, w geście solidarności i wsparcia, przekazała całą swoją gażę z filmu „Rycerz bez zbroi”, która wynosiła 450 000 dolarów, na pomoc uchodźcom. Podczas II wojny światowej odbyła dwie długie trasy dla USO (United Service Organizations) w latach 1944–1945. Występowała dla żołnierzy alianckich na terenach Algierii, Włoch, Francji i Niemiec, często znajdując się zaledwie kilka kilometrów od linii frontu. Swoją motywację do służby dla żołnierzy określała jako „przyzwoitość” (aus Anstand). Przypisuje się jej również sprzedaż większej liczby obligacji wojennych niż jakiejkolwiek innej gwieździe tamtego okresu. Jej niezłomne zasady i przyjaźń wobec narodu żydowskiego zostały docenione w 1965 roku, kiedy to jako pierwsza kobieta i Niemka otrzymała izraelski Medal Waleczności.

Życie prywatne i kontrowersje

Marlena Dietrich, urodzona jako Marie Magdalene Dietrich, przyszła na świat 27 grudnia 1901 roku w Schöneberg, dzisiejszym Berlinie. Jej rodzice, Wilhelmina Elisabeth Josefine, pochodząca z zamożnej rodziny jubilerów i zegarmistrzów, oraz Louis Erich Otto Dietrich, porucznik policji, zapewnili jej dom, który jednak nie uchronił jej od złożoności życia. Miała starszą siostrę, Elisabeth, która urodziła się w 1900 roku. Po zakończeniu II wojny światowej Marlena całkowicie wyparła się istnienia swojej siostry, twierdząc, że jest jedynaczką. Powodem tej radykalnej decyzji było to, że Elisabeth wraz z mężem prowadzili w czasie wojny kino w Belsen, z którego korzystali oficerowie nadzorujący obóz koncentracyjny Bergen-Belsen. Ta decyzja świadczy o głębokich konfliktach moralnych, jakie Marlene Dietrich nosiła w sobie w kontekście działań nazistowskich.

Rodzina Marleny Dietrich

• Matka: Wilhelmina Elisabeth Josefine (z domu Felsing)
• Ojciec: Louis Erich Otto Dietrich
• Siostra: Elisabeth (1900–1973)
• Mąż: Rudolf Sieber (od 17 maja 1923 do jego śmierci w 1976)
• Córka: Maria Elisabeth Sieber (Maria Riva), urodzona 13 grudnia 1924 roku

17 maja 1923 roku Marlena poślubiła Rudolfa Siebera, którego poznała na planie filmu „Tragedia miłości”. Choć formalnie pozostali małżeństwem aż do jego śmierci na raka w 1976 roku, ich relacja była daleka od tradycyjnej. Ich wspólne życie naznaczone było specyficzną dynamiką, która pozwoliła im na zachowanie związku przez wiele lat, mimo licznych burzliwych romansów. Owocem tego małżeństwa była córka, Maria Elisabeth Sieber, znana światu jako Maria Riva, urodzona 13 grudnia 1924 roku. Maria Riva w 1992 roku opublikowała kontrowersyjną biografię swojej matki, opisując ją jako osobę narcystyczną i kontrolującą, co rzuciło nowe światło na skomplikowane relacje rodzinne.

Kontrowersje i dziedzictwo

Marlena Dietrich była postacią, która nie bała się łamać konwenansów i stawiać czoła trudnym wyzwaniom. W latach 30. XX wieku, podczas pobytu w Londynie, odrzuciła lukratywne kontrakty oferowane przez urzędników partii nazistowskiej, którzy chcieli, aby stała się główną gwiazdą III Rzeszy. Ta decyzja była wyrazem jej silnych przekonań politycznych i sprzeciwu wobec reżimu Hitlera. Niemniej jednak, jej postawa wywołała silne kontrowersje w Niemczech Zachodnich. Podczas trasy koncertowej w 1960 roku spotkała się z protestami rodaków, którzy nazywali ją zdrajczynią. Pod teatrem Titania Palast w Berlinie skandowano „Marlene do domu!”, a aktorka otrzymywała groźby bombowe. Te wydarzenia świadczą o głębokim podziale i emocjach, jakie wywoływała jej postać w ojczyźnie.

Jej wizerunek sceniczny i filmowy często przekraczał granice obyczajowości tamtych czasów. W filmie „Maroko” z 1930 roku wystąpiła we fraku i pocałowała inną kobietę, co w tamtych czasach było skandalem obyczajowym. Często wykorzystywała męski ubiór, taki jak cylinder i frak, w swoich występach, by śpiewać piosenki tradycyjnie przypisane mężczyznom, co podkreślało jej androgyniczny styl i wyzywało społeczne normy płciowe. Jej niski, zachrypnięty głos stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych znaków towarowych w historii kina, a swobodne posługiwanie się niemieckim, angielskim i francuskim umożliwiło jej międzynarodową karierę estradową. Marlena Dietrich do dziś pozostaje symbolem moralnego oporu przeciwko totalitaryzmowi i jedną z pierwszych ikon walki o wolność artystyczną i obyczajową.

Problemy zdrowotne i ostatnie lata

W późniejszych latach życia Marlena Dietrich zmagała się z poważnymi problemami zdrowotnymi. W 1965 roku zdiagnozowano u niej raka szyjki macicy. Doświadczyła również uzależnienia od środków przeciwbólowych i alkoholu, co stanowiło znaczące wyzwanie w jej walce o zdrowie. Jej kariera sceniczna została brutalnie przerwana przez nieszczęśliwe wypadki. W 1973 roku doznała poważnego urazu uda po upadku ze sceny w Maryland, co wymagało przeszczepu skóry. Ostateczny koniec jej aktywności artystycznej nastąpił 29 września 1975 roku, gdy podczas występu w Sydney złamała kość udową. Ten incydent definitywnie zakończył jej karierę sceniczną.

Ostatnie lata życia Marlena Dietrich spędziła w swoim mieszkaniu przy Avenue Montaigne w Paryżu. Niemal nie opuszczała łóżka i odmawiała fotografowania się, pragnąc zachować w pamięci ludzi swój piękny, młody wizerunek. Pomimo izolacji, jej wpływ na kulturę pozostawał silny. Zdjęcie promocyjne z filmu „Szanghaj Ekspres” stało się inspiracją dla okładki albumu „Queen II” zespołu Queen oraz teledysku „Bohemian Rhapsody”. Jej ostatnim pojawieniem się przed kamerą był krótki epizod w filmie „Zwyczajny żigolo” z 1978 roku, u boku Davida Bowiego. Do dziś Marlena Dietrich pozostaje symbolem moralnego oporu przeciwko totalitaryzmowi i jedną z pierwszych ikon walki o wolność artystyczną i obyczajową, a jej życie, pełne blasków i cieni, nadal fascynuje i inspiruje kolejne pokolenia.

Wybrane filmy z udziałem Marleny Dietrich

Kluczowe fakty z życia

Ciekawostki

• Sztuczki magiczne: Orson Welles nauczył ją czytania w myślach.
• Występy dla żołnierzy: Wykorzystywała umiejętność czytania w myślach, co budziło protesty organizacji kościelnych.
• Sekrety urody: Rygorystyczny makijaż, peruki, tymczasowe liftingi twarzy.
• Inspiracja dla Queen: Zdjęcie z filmu „Szanghaj Ekspres” zainspirowało okładkę albumu „Queen II” i teledysk „Bohemian Rhapsody”.
• Ostatni występ filmowy: „Zwyczajny żigolo” (1978).
• Izolacja w Paryżu: Ostatnie lata życia spędziła w łóżku, odmawiając fotografowania.
• Relacja z córką: Kontrowersyjna biografia Marii Rivy.
• Głos: Niski, zachrypnięty głos – jeden z najbardziej rozpoznawalnych znaków towarowych.
• Znajomość języków: Niemiecki, angielski, francuski.
• Pasja do gotowania: Lubiła gotować dla przyjaciół i kochanków.

Marlena Dietrich, ikona kina i estrady, pokazała, że odwaga w wyrażaniu siebie i niezachwiana postawa wobec trudności mogą prowadzić do trwałego dziedzictwa, inspirując nas do życia w zgodzie z własnymi przekonaniami.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marlene_Dietrich