Marcin Luter: Reformator, 95 tez w Wittenberdze (31 października 1517)

2

Marcin Luter, urodzony 10 listopada 1483 roku, był wybitnym teologiem, prezbiterem zakonu augustianów i kluczową postacią inicjującą Reformację, która na zawsze zmieniła religijną mapę Europy. Jego działalność jako współtwórcy luteranizmu, po ekskomunice ze strony Kościoła katolickiego, wywarła fundamentalny wpływ na historię chrześcijaństwa. Luter, posiadający stopień doktora teologii i magistra filozofii, znany jest również z monumentalnego przekładu Biblii na język niemiecki.

Jako syn dziedzicznych czynszowników, Hansa i Małgorzaty Luder, którzy z powodów ekonomicznych przenieśli się do Turyngii, gdzie ojciec pracował jako górnik, a następnie właściciel pieca hutniczego w Mansfeld, młody Marcin doświadczył surowego wychowania. Choć ojciec bywał opisywany jako „wesoły kompan”, jego surowość, przejawiająca się na przykład w biciu syna do krwi za kradzież orzecha, mogła wpłynąć na późniejsze lękowe postrzeganie przez Lutra relacji z Bogiem. Warto odnotować, że w kontekście życia prywatnego Lutra pojawiają się również kontrowersyjne plotki, jak te szerzone przez Johannesa Cochläusa, sugerujące niepewne pochodzenie. Istnieją również teorie, jakoby Luter mógł mieć żonę i dziecko jeszcze przed wstąpieniem do klasztoru, choć nie są one powszechnie akceptowane.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 2023 roku Marcin Luter miałby 540 lat.
• Żona/Mąż: Katarzyna von Bora
• Dzieci: Sześcioro
• Zawód: Teolog, reformator religijny, prezbiter, tłumacz
• Główne osiągnięcie: Zapoczątkowanie Reformacji i stworzenie luteranizmu

Podstawowe informacje o Marcinie Lutrze

Dane biograficzne i pochodzenie

Martin Luder, później znany jako Martin Luther, urodził się 10 listopada 1483 roku w Eisleben. Jego pochodzenie wywodziło się z rodziny dziedzicznych czynszowników. W późniejszym okresie swojej działalności stał się postacią o globalnym znaczeniu religijnym i historycznym. Marcin Luter zmarł 18 lutego 1546 roku w swoim rodzinnym mieście Eisleben. Jego ciało spoczywa w Kościele Wszystkich Świętych w Wittenberdze, miejscu silnie związanym z jego działalnością reformacyjną.

Wykształcenie i tytuły naukowe

Marcin Luter był człowiekiem o imponującym wykształceniu. Posiadał stopień doktora teologii oraz magistra filozofii. Jego działalność jako tłumacza i duchownego miały nieoceniony wpływ na kształtowanie struktury religijnej Europy, czyniąc go jednym z najważniejszych reformatorów w historii.

Główny nurt działalności

Jako katolicki prezbiter w zakonie augustianów, Marcin Luter zainicjował ruch zwany reformacją. Po otrzymaniu ekskomuniki ze strony Kościoła katolickiego, stał się współtwórcą luteranizmu, stanowiącego wczesną formę protestantyzmu. Jego działalność miała na celu gruntowną reformę Kościoła i wiary.

Życie prywatne i rodzinne Marcina Lutra

Rodzice i status majątkowy

Ojciec Marcina Lutra, Hans Luder, oraz matka Małgorzata (Margarethe), byli dziedzicznymi czynszownikami. Z powodów ekonomicznych przenieśli się do Turyngii. Tam Hans Luder pracował jako górnik, a następnie awansował na stanowisko właściciela pieca hutniczego w Mansfeld. Ten status materialny rodziny wpłynął na możliwości edukacyjne młodego Marcina.

Relacje z ojcem

Relacje Marcina Lutra z ojcem, Hansem Luderem, były złożone. Syn opisywał ojca jako „wesołego kompana”, jednak jednocześnie podkreślał jego surowość. Jeden z incydentów, kiedy to Marcin został zmuszony do zapłacenia grzywny za kradzież orzecha, a nawet pobity do krwi, mógł mieć znaczący wpływ na jego późniejsze lękowe postrzeganie relacji z Bogiem.

Kontrowersje wokół pochodzenia

Wokół pochodzenia Marcina Lutra pojawiały się kontrowersje, podsycane przez jego przeciwników. Katolicki polemista Johannes Cochläus rozpowszechniał oszczercze plotki, sugerując, że matka Lutra była służącą w łaźni, a sam Marcin miał być owocem jej związku z diabłem. Te oszczerstwa miały na celu dyskredytację reformatora.

Teoria o wczesnym małżeństwie

Według badań prowadzonych przez Dietricha Emme, istnieją pewne poszlaki, w tym analizy mowy biesiadnej z 1526 roku, które sugerują, że Marcin Luter mógł być wcześniej żonaty i mieć dziecko, zanim jeszcze wstąpił do klasztoru. Informacja ta jest jednak przez wielu badaczy kwestionowana i nie znajduje powszechnego potwierdzenia.

Edukacja i studia Marcina Lutra

Początki edukacji

Naukę szkolną Marcin Luter rozpoczął bardzo wcześnie, bo 12 marca 1488 roku, mając zaledwie cztery i pół roku. Okres ten, mimo młodego wieku, wspominał po latach bardzo negatywnie, co może świadczyć o trudnych doświadczeniach edukacyjnych.

Studia w Erfurcie

W 1501 roku, w wieku 18 lat, Marcin Luter rozpoczął studia na renomowanym Uniwersytecie w Erfurcie. Uczelnia ta słynęła z nowoczesnego podejścia do nauczania, znanego jako *via moderna*, oraz silnych wpływów humanizmu, co stanowiło inspirujące środowisko dla młodego studenta.

Kariera prawnicza

Zgodnie z wolą swojego ojca, Hansa Ludera, który pragnął dla syna stabilnej przyszłości zawodowej, Marcin po uzyskaniu tytułu magistra filozofii w styczniu 1505 roku, zapisał się na wydział prawa. Decyzja ta zapadła 20 maja 1505 roku, jednak losy Lutra potoczyły się inaczej.

Życie klasztorne i początki Reformacji

Nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu

Przełomowym momentem w życiu Marcina Lutra była jego nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu augustianów. 17 lipca 1505 roku złożył śluby zakonne. Decyzja ta była bezpośrednim wynikiem ślubowania złożonego podczas gwałtownej burzy pod Stotternheim 2 lipca 1505 roku. Przerażony uderzeniem pioruna, Luter obiecał Bogu, że zostanie mnichem.

Alternatywna wersja wstąpienia do klasztoru

Badacz Dietrich Emme wysunął alternatywną hipotezę dotyczącą wstąpienia Lutra do klasztoru. Sugeruje on, że ucieczka do zakonu mogła być sposobem na uniknięcie procesu sądowego. Według tej teorii, Luter mógł zabić przyjaciela w pojedynku, a zakonni azyl kościelny zapewniał mu schronienie przed wymiarem sprawiedliwości.

Święcenia kapłańskie

Marcin Luter przyjął prezbiterat, czyli święcenia kapłańskie, 4 kwietnia 1507 roku. Był to kluczowy etap jego kariery w strukturach Kościoła katolickiego, poprzedzający jego późniejszy, burzliwy rozłam z Rzymem i zainicjowanie ruchu reformacyjnego.

Spór o odpusty i ogłoszenie 95 tez

Przełomowym momentem w działalności Lutra, który zapoczątkował reformację, było ogłoszenie 95 tez. 31 października 1517 roku Marcin Luter ogłosił w Wittenberdze swoje tezy, w których ostro potępił praktykę sprzedaży odpustów. Odrzucał możliwość kupowania łaski Bożej za pieniądze, co stanowiło bezpośredni zapalnik dla szerokiego ruchu reformacyjnego. Wydarzenie to, często określane jako początek reformacji, miało miejsce przed kościołem zamkowym w Wittenberdze.

Ekskomunika

W 1521 roku Kościół katolicki oficjalnie nałożył na Marcina Lutra i jego zwolenników ekskomunikę. Ta decyzja przypieczętowała jego ostateczne rozstanie z papiestwem i umocniła jego pozycję jako lidera reformacji. Wcześniej, w 1520 roku, papież Leon X wydał bullę potępiającą nauki Lutra, na którą ten odpowiedział spaleniem dokumentu.

Twórczość i doktryna Marcina Lutra

Pięć zasad protestantyzmu

Marcin Luter sformułował fundamenty nowej wiary protestanckiej, znane jako pięć zasad sola:

• *sola scriptura* (jedynie Pismo)
• *sola fide* (jedynie wiara)
• *sola gratia* (jedynie łaska)
• *solus Christus* (jedynie Chrystus)
• *solum Verbum* (jedynie Słowo)

Zasady te miały na celu powrót do korzeni chrześcijaństwa i odrzucenie tradycji kościelnych, które zdaniem Lutra, oddalały wiernych od Boga.

Przekład Biblii na język niemiecki

Wraz z grupą współpracowników, Marcin Luter podjął się monumentalnego dzieła przetłumaczenia Biblii na język niemiecki. Powstała tzw. Biblia Lutra, która miała ogromny wpływ na rozwój tego języka, standaryzując jego formę i ułatwiając dostęp do Pisma Świętego zwykłym ludziom. Szczególnie ważny był jego przekład Nowego Testamentu w 1522 roku.

Ważniejsze dzieła literackie i katechetyczne

Oprócz tłumaczenia Biblii, Luter był autorem licznych pism polemicznych i edukacyjnych. Do najważniejszych dzieł należą:

• „Postylla domowa”
• „Mały katechizm”
• „Duży katechizm”
• „Artykuły szmalkaldzkie”

Te dzieła służyły do nauczania zasad wiary protestanckiej. Napisał również „Artykuły szmalkaldzkie”, ważny dokument teologiczny.

Twórczość muzyczna

Marcin Luter był również kompozytorem pieśni kościelnych. Jego twórczość muzyczna przyczyniła się do rozwoju protestanckiej muzyki liturgicznej. Najsłynniejszym jego dziełem jest hymn ewangelicki „Warownym grodem jest nasz Bóg”, który stał się symbolem luteranizmu.

Kontrowersyjne poglądy Marcina Lutra

Stosunek do mniejszości i heretyków

W dorobku Marcina Lutra znajdują się również poglądy, które dziś budzą kontrowersje. Wśród nich można wymienić jego wypowiedzi dotyczące Żydów, Serbołużyczan, a także osób oskarżanych o czary (czarownice). W jego pismach pojawiają się również opinie na temat heretyków i odwoływania się do autorytetu papieskiego w pewnych kwestiach.

Podejście do kultu maryjnego

Pomimo odrzucenia wielu tradycyjnych katolickich dogmatów, Marcin Luter zachował specyficzne podejście do kultu maryjnego. Choć nie uznał dogmatu o niepokalanym poczęciu, matka Jezusa zajmowała w jego teologii odrębne miejsce, co stanowiło jeden z punktów jego teologicznej specyfiki.

Dziedzictwo i upamiętnienie Marcina Lutra

Status świętego w niektórych Kościołach

W niektórych tradycjach chrześcijańskich, w tym w Kościołach anglikańskich, Marcin Luter jest uznawany za świętego. Jego wspomnienie obchodzone jest w rocznicę jego śmierci, czyli 18 lutego.

Różne oceny teologiczne postaci Lutra

Ocena postaci Marcina Lutra jest zróżnicowana. Podczas gdy protestanci postrzegają go jako bohatera wiary i wyzwoliciela od dogmatów, część teologów katolickich widzi w nim postać, która doprowadziła do anarchii kościelnej. Niemniej jednak, Sobór Watykański II uznał niektóre z jego postulatów za słuszne, co świadczy o ewolucji spojrzenia na jego dziedzictwo.

Pomniki i dostępność materiałów archiwalnych

Postać Marcina Lutra jest szeroko upamiętniona. Liczne pomniki wznoszą się na jego cześć w różnych miejscach. Bogata dokumentacja jego życia, obejmująca autografy i portrety autorstwa Lucasa Cranacha starszego z 1528 roku, jest dostępna w serwisach takich jak Wikimedia Commons i Wikiźródła, umożliwiając badaczom i zainteresowanym zgłębianie jego biografii i dokonań.

Marcin Luter, postać o niepodważalnym znaczeniu dla historii chrześcijaństwa, był teologiem i reformtorem, którego działania doprowadziły do powstania luteranizmu. Jego bunt przeciwko praktyce sprzedaży odpustów, wyrażony w 95 tezach, zapoczątkował szeroko zakrojony ruch reformacyjny, który zmienił oblicze Europy. Monumentalny przekład Biblii na język niemiecki nie tylko ułatwił dostęp do Słowa Bożego zwykłym ludziom, ale również znacząco wpłynął na rozwój języka niemieckiego. Dziedzictwo Lutra, choć niepozbawione kontrowersji, nadal inspiruje i jest przedmiotem badań, podkreślając jego trwały wpływ na teologię i kulturę.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Luter