Abebe Bikila, urodzony 7 sierpnia 1932 roku, to legendarny etiopski lekkoatleta, który na stałe zapisał się w historii sportu jako dwukrotny mistrz olimpijski w maratonie. Jego niezwykłe zwycięstwo boso na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie w 1960 roku uczyniło go pierwszym Etiopczykiem zdobywającym złoty medal olimpijski, a cztery lata później w Tokio obronił tytuł, ustanawiając kolejny rekord świata. Mimo tragicznego wypadku samochodowego w 1969 roku, który zakończył jego karierę sportową, Abebe Bikila pozostawił po sobie niezatarte dziedzictwo jako symbol afrykańskiej dominacji w biegach długodystansowych i niezłomnego ducha walki. Zmarł 25 października 1973 roku w wieku zaledwie 41 lat.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na sierpień 2024 roku Abebe Bikila miałby 92 lata.
- Żona/Mąż: Yewebdar Wolde-Giorgis
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach w dostarczonych danych.
- Zawód: Lekkoatleta (maratończyk), żołnierz.
- Główne osiągnięcie: Dwukrotny mistrz olimpijski w maratonie (Rzym 1960, Tokio 1964).
Podstawowe informacje biograficzne
Dane osobowe i pochodzenie
Abebe Bikila, często poprzedzany tytułem „Shambel” (kapitan), urodził się 7 sierpnia 1932 roku w niewielkiej miejscowości Jato. Jego narodziny zbiegły się z rozgrywanym maratonem na Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles w 1932 roku. W szczytowym okresie kariery, mierząc 177 cm wzrostu, ważył zaledwie 57 kg, co stanowiło idealną, lekką sylwetkę dla biegacza długodystansowego.
Daty kluczowe: urodzenie i śmierć
Życie Abebe Bikili rozpoczęło się 7 sierpnia 1932 roku. Jego kariera sportowa, choć pełna triumfów, została brutalnie przerwana przez wypadek. Zmarł 25 października 1973 roku w Addis Abebie, w wieku zaledwie 41 lat, z powodu krwotoku mózgowego. Jego śmierć była ogromną stratą dla sportu i narodu etiopskiego.
Warunki fizyczne
W szczytowym momencie swojej kariery Abebe Bikila prezentował sylwetkę idealnie dopasowaną do wymagań biegów długodystansowych. Jego 177 cm wzrostu i niska masa ciała, wynosząca zaledwie 57 kg, zapewniały mu doskonałe parametry fizyczne, niezbędne do osiągania wybitnych wyników na trasach maratońskich. Lekkość i wytrzymałość były kluczowymi cechami jego budowy ciała.
Życie prywatne i rodzinne
Rodzina i wychowanie
Dzieciństwo Abebe Bikili naznaczone było trudnościami. Podczas wojny włosko-etiopskiej (1935–1937) jego rodzina zmuszona była do ucieczki i znalezienia schronienia w odległym mieście Gorro. Te wczesne doświadczenia z pewnością kształtowały jego charakter i determinację.
Małżeństwo i relacje
16 marca 1960 roku Abebe Bikila poślubił Yewebdar Wolde-Giorgis. Ich małżeństwo trwało aż do śmierci sportowca w 1973 roku.
Wczesne pasje sportowe
Zanim Abebe Bikila zasłynął jako maratończyk, jego naturalna skłonność do aktywności fizycznej manifestowała się poprzez grę w „gena” – tradycyjną etiopską odmianę hokeja na trawie. Ta gra, rozgrywana na ogromnych dystansach, stanowiła doskonałe przygotowanie do przyszłych wyzwań wytrzymałościowych, budując jego naturalną odporność i kondycję.
Kariera wojskowa i sportowa
Służba w Gwardii Cesarskiej
W 1952 roku Abebe Bikila przeniósł się do Addis Abeby, gdzie wstąpił do 5. Pułku Piechoty Etiopskiej Gwardii Cesarskiej, znanej jako Kebur Zabagna. Była to elitarna jednostka wojskowa, odpowiedzialna za ochronę cesarza, która stanowiła ważny etap w jego życiu, zanim w pełni poświęcił się karierze sportowej.
Początki treningów maratońskich
W połowie lat 50. XX wieku Abebe Bikila rozpoczął intensywne treningi maratońskie. Jego codzienny reżim obejmował pokonywanie dystansu 20 kilometrów z wzgórz Sululta do Addis Abeby i z powrotem. Tak systematyczne i wymagające ćwiczenia stanowiły fundament jego późniejszych sukcesów.
Trener Onni Niskanen
Talent Abebe Bikili został dostrzeżony przez Onniego Nikanena, szwedzkiego trenera zatrudnionego przez rząd Etiopii. Niskanen objął go pod swoje skrzydła i rozpoczął specjalistyczne przygotowanie Bikili pod kątem maratonu. Współpraca ta okazała się kluczowa dla rozwoju jego kariery na arenie międzynarodowej.
Historyczny bieg boso w Rzymie (1960)
Igrzyska Olimpijskie w Rzymie w 1960 roku stały się sceną dla jednego z najbardziej pamiętnych momentów w historii sportu. Abebe Bikila, zmagając się z niedopasowanymi i powodującymi pęcherze butami, podjął odważną decyzję o biegu boso. Ten niezwykły wybór nie tylko nie przeszkodził mu w osiągnięciu celu, ale stał się symbolem jego determinacji i niezwykłej fizjologii. Pokonanie trasy w Rzymie z czasem 2:15:16.2 było nie tylko zwycięstwem, ale także ustanowieniem nowego rekordu świata, czyniąc go pierwszym Etiopczykiem w historii, który zdobył złoty medal olimpijski.
Pierwsze złoto dla Etiopii
Zwycięstwo Abebe Bikili w maratonie na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie w 1960 roku było wydarzeniem historycznym. Jego czas 2:15:16.2 nie tylko zapewnił mu złoty medal, ale także ustanowił nowy rekord świata. Co najważniejsze, uczynił go pierwszym etiopskim sportowcem, który zdobył medal olimpijski, otwierając drogę dla kolejnych pokoleń afrykańskich biegaczy.
Obrona tytułu w Tokio (1964)
Cztery lata później, na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 1964 roku, Abebe Bikila dokonał czegoś niezwykłego. Zaledwie 40 dni po operacji wycięcia wyrostka robaczkowego, stanął na starcie maratonu i po raz kolejny okazał się najlepszy. Tym razem biegł w butach marki Puma, ale jego determinacja i siła woli pozostały niezmienione. Jego zwycięstwo w Tokio było pierwszym przypadkiem w historii, gdy biegacz obronił tytuł mistrza olimpijskiego w maratonie.
Historyczny wyczyn
Abebe Bikila przeszedł do historii jako pierwszy biegacz, któremu udało się dwukrotnie zdobyć złoty medal olimpijski w maratonie. Jego triumf w Tokio w 1964 roku, gdzie ustanowił kolejny rekord świata z czasem 2:12:11.2, utwierdził jego pozycję jako jednego z najwybitniejszych maratończyków wszech czasów. Ten wyczyn stanowił kamień milowy w historii lekkoatletyki.
Statystyki kariery
W swojej karierze Abebe Bikila wziął udział w szesnastu maratonach. Z tej liczby wygrał aż dwanaście, co świadczy o jego dominacji i niezwykłej konsekwencji na najwyższym poziomie rywalizacji. Jego statystyki są dowodem na jego wyjątkowy talent i ciężką pracę.
| Liczba maratonów | Wygrane |
|---|---|
| 16 | 12 |
Osiągnięcia i nagrody
Awanse wojskowe za sukcesy sportowe
Sukcesy sportowe Abebe Bikili miały bezpośrednie przełożenie na jego karierę wojskową. Po zwycięstwie w Rzymie w 1960 roku cesarz awansował go do stopnia kaprala. Kolejne zwycięstwo na Igrzyskach w Tokio w 1964 roku przyniosło mu awans do stopnia porucznika. Ostatecznie, za swoje zasługi, osiągnął stopień kapitana, co świadczy o jego znaczeniu dla państwa i armii.
Odznaczenia państwowe
Za swoje wybitne zasługi dla Etiopii, cesarz Haile Selassie uhonorował Abebe Bikilę prestiżowymi odznaczeniami państwowymi. Otrzymał Order Gwiazdy Etiopii oraz Order Menelika II, co podkreśla jego status jako bohatera narodowego i ambasadora kraju na arenie międzynarodowej.
Rekordy świata w maratonie
Abebe Bikila dwukrotnie wpisał się na listę rekordzistów świata w maratonie podczas igrzysk olimpijskich. Pierwszy raz uczynił to na Igrzyskach w Rzymie w 1960 roku, a następnie poprawił własny wynik na Igrzyskach w Tokio w 1964 roku. Te osiągnięcia świadczą o jego ciągłym dążeniu do doskonałości i przekraczaniu własnych granic.
Zdrowie i tragiczny wypadek
Kontuzje kończące karierę
Niestety, kariera sportowa Abebe Bikili została naznaczona kontuzjami. Podczas Igrzysk w Meksyku w 1968 roku, mimo startu ze złamaną kością strzałkową, musiał wycofać się z biegu po pokonaniu zaledwie 16 kilometrów. To zdarzenie było zapowiedzią trudniejszych chwil, które miały nadejść.
Wypadek samochodowy i paraliż
22 marca 1969 roku wydarzyła się tragedia, która na zawsze odmieniła życie Abebe Bikili. W wyniku wypadku samochodowego został sparaliżowany. Ten nieszczęśliwy incydent oznaczał koniec jego kariery biegacza i początek walki o powrót do sprawności.
Warto wiedzieć: Wypadek samochodowy z 22 marca 1969 roku spowodował u Abebe Bikili paraliż, który na zawsze zmienił jego życie.
Walka o sprawność
Po wypadku samochodowym Abebe Bikila przeszedł leczenie w Anglii, gdzie odzyskał częściową sprawność w górnej części ciała. Niestety, nigdy więcej nie stanął na nogi i do końca życia poruszał się na wózku inwalidzkim. Mimo tej tragedii, jego duch walki nie został złamany.
Sport osób niepełnosprawnych
Nawet po utracie sprawności w nogach, Abebe Bikila nie zrezygnował z aktywności sportowej. Jako paraolimpijczyk, w 1970 roku startował w łucznictwie i tenisie stołowym na Stoke Mandeville Games. Pokazał, że determinacja i zamiłowanie do sportu mogą przezwyciężyć wszelkie przeszkody.
Sukces w Norwegii
W 1971 roku, rok po swoich paraolimpijskich występach, Abebe Bikila odniósł kolejne zwycięstwo. W Norwegii wygrał zawody w wyścigach psich zaprzęgów (sleigh-riding) przeznaczone dla osób niepełnosprawnych. Ten sukces dowodził jego niezłomnego ducha sportowego i zdolności do adaptacji.
Kontrowersje i incydenty polityczne
Przesłuchania po nieudanym puczu
W grudniu 1960 roku, w czasie nieudanej próby zamachu stanu podjętej przez Gwardię Cesarską, Abebe Bikila, jako członek tej formacji, został na krótko aresztowany i przesłuchany. Ten incydent pokazuje, jak blisko polityczne zawirowania mogły wpłynąć na życie sportowca, nawet jeśli jego główną domeną był sport.
Ciekawostki i dziedzictwo
Prezent od cesarza
Za swoje wybitne osiągnięcia i zasługi dla narodu, cesarz Haile Selassie nagrodził Abebe Bikilę. Otrzymał od państwa dom oraz samochód Volkswagen Beetle, co było wyrazem uznania dla jego wkładu w promocję Etiopii na świecie.
Ceremonialny bieg w Nowym Jorku
W 1965 roku, podczas Wystawy Światowej w Nowym Jorku, Abebe Bikila wraz z Mamo Wolde wzięli udział w ceremonialnym półmaratonie. Ich bieg miał wymiar symboliczny – nieśli pergamin z pozdrowieniami od cesarza dla mieszkańców Stanów Zjednoczonych, podkreślając przyjazne stosunki między krajami.
Narodowa żałoba
Śmierć Abebe Bikili 25 października 1973 roku wywołała głęboki smutek w Etiopii. Cesarz Haile Selassie ogłosił narodowy dzień żałoby, a sportowiec został pochowany z honorami państwowymi. Jego pogrzeb był wyrazem ogromnego szacunku i wdzięczności narodu dla swojego bohatera.
Stadion imienia mistrza
Pamięć o Abebe Bikili jest żywa do dziś. Na jego cześć nazwano stadion w Addis Abebie – Abebe Bikila Stadium. Jest to miejsce, gdzie kolejne pokolenia etiopskich sportowców mogą inspirować się jego osiągnięciami i dziedzictwem.
Abebe Bikila Award
Międzynarodowe uznanie dla Abebe Bikili podkreśla również prestiżowa nagroda jego imienia. Abebe Bikila Award jest przyznawana przez organizację New York Road Runners wybitnym maratończykom, co stanowi hołd dla jego wpływu na dyscyplinę.
Symbolika
Abebe Bikila stał się nie tylko wybitnym sportowcem, ale również potężnym symbolem. Jest uosobieniem afrykańskiej dominacji w biegach długodystansowych i niezłomnego ducha, który przezwycięża przeciwności losu. W Etiopii jest ikoną narodową, inspirującą do dziś kolejne pokolenia.
- Symbol afrykańskiej dominacji w biegach długodystansowych
- Ikona narodowa Etiopii
Abebe Bikila udowodnił, że determinacja i hart ducha potrafią przezwyciężyć największe przeciwności, stając się nieśmiertelną legendą sportu, która inspiruje do dziś.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Bikila biegał maratony boso?
Tak, Abebe Bikila jest najbardziej znany z tego, że w 1960 roku na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie zdobył złoty medal w maratonie, biegnąc całkowicie boso. Ten historyczny wyczyn uczynił go ikoną sportu.
Kim jest Abebe Bikila?
Abebe Bikila to etiopski lekkoatleta, który zasłynął jako pierwszy czarnoskóry zawodnik z Afryki, który zdobył medal olimpijski. Jest legendą maratonu, dwukrotnym mistrzem olimpijskim.
Czy Abebe Bikila biegał boso maraton?
Tak, Abebe Bikila zdobył swój pierwszy złoty medal olimpijski w maratonie w 1960 roku w Rzymie, biegając boso. Był to jego najsłynniejszy występ.
Kto wygrał maraton olimpijski w 1964 roku?
Maraton olimpijski w 1964 roku, który odbył się w Tokio, wygrał Abebe Bikila. Tym samym jako pierwszy człowiek w historii obronił tytuł mistrza olimpijskiego w tej konkurencji.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Abebe_Bikila
